Search

Της Iστορίας το περιθώριο

Μικρές ιστορίες που έμειναν θαμμένες..

Να έχω εγιώ τον κάθε κερχανέ να μου κάμνει τον κάρκα;

Αΐστε με να τον γέρω ρε….

Να έχω εγιώ τον κάθε κερχανέ να μου κάμνει τον κάρκα;

– kerhane (τούρκικη λέξη) οίκος ανοχής, μπουρδέλλο

– karga (τούρκικη λέξη) – καυγάς, καυγατζής αλλά και το γεράκι

Ο κουμπάρος τζαι η κουμέρα

pfp18.jpg

Σκεφτόμουν από καιρό να γράψω κάτι για το κουμπαριλίκκι έτσι τώρα που είναι η high season των γάμων θεώρησα πως είναι καλή ευκαιρία!

Να ξεκινήσω με την λέξη κουμπάρος, που όπως διάβασα στο ιστολόγιο του κ. Νίκου Σαραντάκου, που διαβάζω ανελλιπώς, προέρχεται από την λατινική λέξη compatrem / compater που σημαίνει συν + πατέρας. Στο βιβλίο του Γιώργου Π. Αθανασιάδη, για την Κυπριακή Ονοματολογία, βρίσκω πως προέρχεται από το  compare d’ anello που σημαίνει τον σύντροφο με το δακτυλίδι.

Εκτός των πιο πάνω, βρίσκω και τον σικελικό όρο comparatico που όπως αναφέρει η Wikipedia, είναι όταν κάποιος γίνεται μάρτυρας σε γάμο ή βαπτίζει ένα γιο. Ψάχνοντας περισσότερο για αυτή την λέξη, έφτασα και σε μια άλλη, την Goombah που είναι το ιταλικό compare αλλά εξωραϊσμένο από τους Ιταλούς μετανάστες της Αμερικής. Η σημασία και εδώ είναι πάνω κάτω η ίδια αλλά χρησιμοποιείται και με την έννοια του μαφιόζου και του κακοποιού.

Ξεφεύγοντας λίγο από την λέξη, να τονίσω πως ο κουμπάρος και η κουμέρα ( από το γαλλικό commère) ουσιαστικά είναι δύο άτομα, ο πρωτοκουμπάρος και η πρωτοκουμέρα όπως τους ονομάζουμε. Βέβαια τα έθιμα αλλάζουν και αργότερα μπορούσες να “γραφτείς” κουμπάρος ή κουμέρα, δίνοντας ένα ποσό, έτσι έχουμε και την έκφραση “το κουμπαριλίκκι εν 5 λίρες!”. Σε μια μικρή κοινωνία όπως η Κύπρος, που σε κάθε γάμο υπάρχουν και από 10 κουμπάροι μπορείς να καταλάβεις γιατί όλοι οι Κύπριοι είναι κουμπάροι μεταξύ τους!

Προτού κλείσω να πω και στην χιουμοριστική φράση, που λέγεται σε Ελλάδα και Κύπρο, “ο κουμπάρος την κουμέρα 2 φορές την εφτομάν…”. Σ’ αυτήν δεν χρειάζεται να γράψω κάτι νομίζω!

e59778b7e8ee9eeb4a36454c6b3cb9072014114171137_3images424-25Awedding-11

Η Ελλάδα μου – Του Ιάσωνα Σταυράκη

a8835fcf131951ff95fbed61f2fa4254.jpg

Τώρα που η Ελλάδα πενθεί…

Ο Καββαδίας δεν μπαρκάρει…

Ο Καρυωτάκης σταμάτησε να ειρωνεύεται το θάνατο του…

Ο Σικελιανός έχασε τον δρόμο για την Ελευσίνα…

Ο Παλαμάς έσβησε τον λύχνο κι αποκοιμήθηκε…

Ο Ρίτσος κατεβάζει την κουρτίνα να μην βλέπει…

Ο Καβάφης κλαίει διψασμένος στο τείχος του ορίζοντα…

Ο Καζαντζάκης γεωμετρεί τις χαμένες ψυχές…

Ο Μακρυγιάννης πυρπολεί τα απομνημονεύματά του…

Ο Λειβαδίτης σταμάτησε να αγαπάει…

Και όλοι εμείς, αδέλφια μου,

πενθούμε τον χαμένο ήλιο

και παγωνιά τσάκισε τα γόνατα μας…

 

Ιάσωνας Σταυράκης – Κύπριος ποιητής

e595ecbf031878c8b54eab16d6973584 (1)f2eb45fbf5b26a46749737c2192e9d5351788932471c3c70b5920f080f4de544cfe66a0bf34a92bc0c0905f6a7bb5070e595ecbf031878c8b54eab16d697358491e623c11ee2e2698bc5e95c62856e9df1037b758a3187eb502e289f8e654d19

Μεν μου κάμνεις τον καπάταη

Μεν μου κάμνεις τον καπάταη γιατί θα σου τες ανάψω…

(kabadayi – τούρκικη λέξη, ψευτοπαλλικαράς)

Η οικογένεια Διανέλλου στην Λάρνακα

dianellos.jpg

Το σημερινό μας κείμενο αναφέρεται στην οικογένεια Διανέλλου, που υπήρξαν οι ευεργέτες της «Διανέλλειος Τεχνική Σχολή», αλλά και στις επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειας που ήταν τα καπνά.

Η οικογένεια Διανέλλου έφτασε στην Κύπρο το 1870 από τον Κισσό του Πηλίου. Το 1874 ο Γεώργιος Διανέλλος ίδρυσε το καπνεργοστάσιο στην Λάρνακα κάπου κοντά στο σημερινό Savino. Άξιο αναφοράς του εργοστασίου, κρίνοντας πάντα με τα δεδομένα της εποχής, ήταν πως όλα γίνονταν με τα χέρια, χειροποίητα τσιγάρα!

Όπως διάβασα στο εξαιρετικό ιστολόγιο του Σωκράτη Τ. Αντωνιάδη, οι πιο γνωστές μάρκες του εργοστασίου ήταν τα τσιγάρα φίλτρου “Samarita”, “Palmyra” αλλά και τα άφιλτρα “Grace”. Από άλλες φωτογραφίες που βρήκα στο διαδίκτυο και τις παρουσιάζω στο ιστολόγιο, άλλες μάρκες του εργοστασίου ήταν τα “Μινέρβα φίλτρου” και τα “Σκαλιώτικα”!

Ο γιος του Γεώργιου Διανέλλου, o Δημήτριος (1880 – 1950), πέραν της ενασχόλησης του με τις επιχειρήσεις του πατέρα του, ασχολήθηκε με τα κοινά της Λάρνακας και διετέλεσε αντιδήμαρχος από το 1914 μέχρι το 1917. Όπως ανέφερα πιο πάνω, με δική του χορηγία χτίστηκε η τεχνική σχολή ενώ η Ελληνική κυβέρνηση του απένειμε τον «Αργυρό Σταυρό του Τάγματος του Φοίνικος».

Σαν επίλογο να αναφέρω πως το εργοστάσιο έκλεισε για 3 χρόνια (1950-53) και επαναλειτούργησε με την επωνυμία «Καπνοβιομηχανία Γ.Δ. Διανέλλος και Υιός Λτδ» με απώτερο σκοπό την συντήρηση της σχολής αλλά και του ορφανοτροφείου που και πάλι ιδρύθηκε από τον ίδιο. Το εργοστάσιο έκλεισε οριστικά την δεκαετία του ‘60.

Υ.Γ

Ρίξτε μια ματιά στην διαφήμιση των τσιγάρων. Αξίζει τον κόπο!img0751Παρατηρητής Δευτέρα 7 8 1961dianellos19101dianelltsig2

100 χρόνια από τον θάνατο του εθνικού μας ποιητή Βασίλη Μιχαηλίδη

1.jpg

Το έτος γέννησης του αμφισβητείται.  Το 1849 λέγουν πολλοί σχολιαστές του, το 1850 υποστηρίζουν οι Κ. Μόντης και Α. Χριστοφίδης και το 1851 όπως έλεγε ο ίδιος. Γονείς του ήταν ο Χατζημιχαήλ Χαράλαμπος και η Αννέτα Κονόμου.  Αργότερα υιοθέτησε το επίθετο Μιχαηλίδης.

Τα πρώτα γράμματα τα διδάχθηκε στο Δάλι κοντά στον ιερέα θείο του Χρύσανθο Παπακονόμου, με απώτερο σκοπό να φοιτήσει στο ιεροδιδασκαλείο.  Γρήγορα όμως έδειξε ενδιαφέρον για τη ζωγραφική και ο πατέρας του τον έστειλε στη Λευκωσία, κοντά σε ένα συγγενή του ιερωμένο, τον Γιάννη Οικονομίδη, που τότε υπηρετούσε στην Αρχιεπισκοπή.

Όταν όμως ο συγγενής του εκλέχθηκε Μητροπολίτης Κιτίου, με το όνομα Κυπριανός, του ζήτησε να τον βοηθήσει. Ο Μητροπολίτης τον διόρισε αποθηκάριο της Μητρόπολης όμως εκείνος ονειρευόταν άλλα.  Ήθελε να γίνει ζωγράφος.  Έτσι μια νύχτα μπαρκάρει σε ένα καράβι για την Ιταλία.

Ο Δημήτρης Λιπέρτης γράφει προς τούτο:

“Μου φαίνεται ότι ο Μητροπολίτης δεν τον ευνοεί και πολύ καθότι δεν είχε μεριμνήσει, δεόντως περί της μορφώσεως του και τούτο ο Βασίλης όστις πράγματι ήξιζε όλους τους συγγενείς του Δεσπότη, το έφερε βαρέως και δικαίως.  Τον ήκουσα κι εγώ παραπονούμενον.  Τούτο ένεκα ηναγκάσθη να μεταβεί εις το εξωτερικόν προς εύρεσιν πόρου ζωής και προς εκμάθηση της ζωγραφικής, όθεν μετά καιρόν επέστρεψε πάσχων από ισχυράν ισχιαλγίαν”.

Το καλοκαίρι του 1876 βρίσκεται στη Ρώμη όπου παρακολουθεί μαθήματα ζωγραφικής στο ατελιέ ενός ζωγράφου. Τα χρήματά του δεν τον επαρκούν να μείνει για πολύ στην Ιταλία, ήταν ελάχιστα. Μάλιστα όπως εκμυστηρεύθηκε αργότερα, τα καταχράστηκε από τη Μητρόπολη για να μπορέσει να ταξιδέψει.

Σε κάποια φάση θα φύγει από την Ιταλία και πηγαίνει στην Ελλάδα.  Κατατάσσεται εθελοντής στο εκστρατευτικό σώμα για την απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τους Τούρκους. Στην Κύπρο, ξαναγύρισε το 1878, στην αρχή της Αγγλοκρατίας.

Εγκαταστάθηκε στη Λεμεσό όπου άνεργος και άστεγος υποχρεώθηκε να αναζητήσει στέγη από την Μητρόπολη Λεμεσού.  Την ίδια χρονιά και μέχρι το 1884 εργάζεται ως νοσοκόμος του Δημοτικού Νοσοκομείου Λεμεσού.  Παράλληλα άρχισε να ασχολείται συστηματικά με την ποίηση. Στα αρχεία του Δήμου Λεμεσού αναφέρεται ως προσωρινός νοσοκόμος, ως βοηθός φαρμακοποιού και ως επιστάτης πτωχοκομείου.

Το 1910 λόγω προβλημάτων υγείας με το αλκοόλ έχασε τη δουλειά του.  Παρόλα αυτά του δόθηκε στέγη από το Δημαρχείο Λεμεσού.  Το 1915 ο αλκοολισμός του ποιητή ήταν πια σε προχωρημένη κατάσταση και εγκαταστάθηκε στο πτωχοκομείο Λεμεσού.  Όμως η πνευματική του διαύγεια ήταν ανέπαφη κι έγραφε μέχρι την τελευταία του στιγμή.  Στον τελευταίο χρόνο του στο πτωχοκομείο έγραψε το πατριωτικό ποίημα “το όραμα του Ρωμιού”.

Ο Μιχαηλίδης πέθανε στις 8 Δεκεμβρίου 1917.  Η κηδεία του έγινε με μεγαλοπρέπεια και έξοδα του Δήμου Λεμεσού.  Παρευρέθηκαν μάλιστα τα σχολεία της πόλης, πολιτικοί και επίσημοι. Η ειρωνεία είναι που ο τάφος του στο Κοιμητήριο Λεμεσού είναι αδύνατο να εντοπισθεί και αναγνωρισθεί!

Ο Βασίλης Μιχαηλίδης έγραψε ποιήματα πατριωτικά, σατιρικά και ερωτικά στην καθαρεύουσα, δημοτική και κυπριακή διάλεκτο.

Γνωστότερα είναι τα πατριωτικά ποιήματα “το τραγούδι του Κυπριανού” που αργότερα πήρε το όνομα “η 9η Ιουλίου του 1821 εν Λευκωσία Κύπρου”,  “η Χιώτισσα”, “η Κύπρος στην Μάνα της” και το λυρικό “η Ανεράδα”, όλα γραμμένα στην κυπριακή τοπιολαλιά, στη γλώσσα που μιλούσε και γνώριζε καλά.

Η ψυχή μας σίγουρα συγκλονίζεται με την “9η Ιουλίου”, δακρύζει με τη “Χιώτισσα” και εντυπωσιάζεται με την “Ανεράδα”.

Πιο κάτω παραθέτω κάποιους στίχους από τα ποιήματα του Β. Μιχαηλίδη.

9η Ιουλίου 1821     
Η Ρωμιοσύνη έν’ φυλή συνόκ̌αιρη του κόσμου,

κανένας δεν εβρέθηκεν γαι να την-ι ’ξηλείψει,

κανένας, γιατί σ̌κ̌έπει την ’που τ’ άψη ο Θεός μου.

Η Ρωμιοσύνη έν’ να χαθεί, όντας ο κόσμος λείψει!

 

Σφάξε μας ούλους κ̌ι ας γενεί το γαίμαν μας αυλάκ̌ιν,

κάμε τον κόσμον μακ̌ελλειόν κ̌αι τους Ρωμιούς τραούλλια,

αμμά ξερε πως ίλαντρον όντας κοπεί καβάκ̌ιν

τριγύρου του πετάσσουνται τρακόσ̌ια παραπούλια.

Το ’νιν αντάν να τρώ’ την γην, τρώει την γην θαρκέται,

μα πάντα κ̌είνον τρώεται κ̌αι κ̌είνον καταλυέται.

 

Η Χιώτισσα  
Αντάν εκόψαν τους Δεσποτάες

μεσ’ τζιείν  τα βάσανα τα πολλά

πούρταν  καμπόσοι Αρναουτάες

στην Λεμεσόν με τον Χατζιαλάν*

τζι είχαν τον μαύρον χάρον μιτά τους

τζι ο κόσμος έτρεμεν τ’ άρματά τους,

πούτουν οι τόποι νεκατσιασμένοι*

κάθε  καντούνιν τζιαί μαχαλλάς

τζι ήτουν στα σπίθκια  τους τρυπωμένοι

που τα σουρούπια του φου οι λας,

                  Η Ανεράδα
Στηχ χώραν π’ αναγιώθηκα

τζιαι κόμα αναγιώννουμουν

τζι άρτζιεψα νάκκον να λαχτώ

τότες εξηφοήθηκα

τα ζώδκια τζι εν εχώννουμουν

τζι εξέβηκα να δκιανεφτώ.

Σε μιαν ποταμοδκιάβασην

μιαλ λυερήν εσσιάστηκα

νείεν καεί η σταλαμή!

ούλλα τ’ αρνίν εις τον τσοκκόν

ο άχαρος επιάστηκα

αντάν πιαστεί μες στην νομήν.

Τα πιο πάνω γράφτηκαν σαν ευλαβικό μνημόσυνο στον εθνικό μας ποιητή.

* Το πιο πάνω κείμενο γράφτηκε από τον πατέρα μου Δημήτρη Κυριάκου

546920_10151406643749075_1486931360_n

Ατζιαμής

Untitled.png

Με την λέξη ατζιαμής εννοούμε τον αδέξιο, τον πρωτάρη, αυτόν που δεν ξέρει καλά την τέχνη του και κάνει συχνά λάθη. Η λέξη συναντάται σε όλα τα μέρη της Κύπρου αλλά και στην Ελλάδα.

Την λέξη την δανειστήκαμε από τους Τούρκους σαν acemi και αυτοί από τους Άραβες σαν عجمى (ajamī) που κυριολεκτικά εννοεί τον αναλφάβητο.

Παλαιότερα η λέξη عجمى (ajamī) σήμαινε τον μη Άραβα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου προκάλεσε η πληροφορία πως οι Τούρκοι ονόμαζαν την Περσία Αcemistan, δηλαδή χώρα των απολίτιστων και των αγράμματων.

Στην Κύπρο παλαιότερα λέγανε ατζιέμηδες και τους πωλητές διάφορων υφασμάτων. Αυτό μάλλον θα προήλθε από τους Πέρσες, που είχαν το παραγκώμι ατζιέμηδες και ασχολούνταν με το εμπόριο.

Κλείνοντας να αναφέρω πως στο εξαιρετικό βιβλίο του Γιώργου Π. Αθανασιάδη, “Κυπριακή Ονοματολογία. Τα οικογενειακά ονόματα των Κυπρίων” βρήκα πως υπάρχει στην Κύπρο επώνυμο ατζιαμής.

 

 

 

Όταν οι διαδρόμοι γυμναστικής χρησιμοποιούνταν για χάρη βασανιστηρίων

w_500_f80-sole-treadmill_648.jpg

Το κείμενο μας σήμερα είναι αρκετά ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς ότι σχεδόν όλοι μας, λίγο ή πολύ, έχουμε χρησιμοποιήσει τον διάδρομο γυμναστικής αγνοώντας εντελώς τον λόγο που είχε εφευρεθεί.

Οι διάδρομοι είχαν πρωτοεμφανιστεί το 1818, στις φυλακές του Bury St. Edmundsgaol, από τον Άγγλο μηχανικό Sir William Cubitt, που πρότεινε να γυμνάζονται οι φυλακισμένοι με σκοπό να παράγουν χρήσιμο έργο για χάρη των φυλακών.

Πέραν του πρωταρχικού σκοπού, που ακούγεται αρκετά λογικός, οι διάδρομοί χρησιμοποιούνταν και σαν εργαλείο τιμωρίας. Τότε οι διάδρομοι, δεν ήταν σαν τους σημερινούς δηλαδή οριζόντιοι αλλά κυκλικοί, έτσι ο άνθρωπος ήταν μέσα στο κύκλο ή απ’ έξω και ανέβαινε μια ατέλειωτη σκάλα κάνοντας τον τροχό να γυρίζει. Ακριβώς όπως κάνουν τα συμπαθητικά χάμστερ!

Η κάθε φυλακή χρησιμοποιούσε διαφορετικά τους διαδρόμους έτσι σε κάποιες περιπτώσεις ήταν μονάχα εργαλείο για βασανισμό – σωφρονισμό του κρατουμένου ενώ αλλού για πιο παραγωγικό σκοπό όπως για άρδευση νερού ή σαν εξαεριστήρες σε ορυχεία μέσω της πίεσης.

Οι διάδρομοι χρησιμοποιήθηκαν για τουλάχιστον ενάμιση αιώνα μέχρι που ξεκίνησαν οι φυλακές να τους βάζουν να κάνουν άλλες κοπιαστικές εργασίες όπως μάζεμα βαμβακιού, σπάσιμο βράχων, τοποθέτηση τούβλων και άλλα.

Η σημερινή τους μορφή, σαν εργαλείο αερόβιας γυμναστικής, επήλθε την δεκαετία του 1960 από τον Dr. Kenneth Cooper, όταν την συνέστησε στο κοινό για να κατάδειξη τα οφέλη της γυμναστικής.

Υ.Γ.

Οι άνθρωποι έβαζαν και ζώα σε διάφορες πατέντες των διαδρόμων, για παράδειγμα οι μύλοι, που κινούνταν από γαϊδάρους και βόδια κυρίως.

 

treadmill-whipping-d89apmhorse-treadmill-resizedPrison-Treadmill-resizedHorse_Treadmilltreadmill

 

Το τσιαττιστό του Πρόσφυγα από το Ξυλοφάγου με την μάνα του

3659701050_5eb01a25c1_b.jpg

Η πιο κάτω ιστορία εξελίχθηκε στο Ξυλοφάγου, μεταξύ του Κυριάκου Η. Μουλάρη (1926 – 1991), γνωστός ως “Πρόσφυγας” και της μητέρας του, της Μουλαρούς, όπως την έλεγαν τα εγγόνια της.

Προτού πω την μικρή ιστορία, που περιέχει αρκετή δόση γέλιου, να αναφέρω πως ο “Πρόσφυγας” ήταν από τους καλύτερους ποιητάρηδες της κοινότητας Ξυλοφάγου και έχει κερδίσει πάμπολλα βραβεία σε διάφορους διαγωνισμούς. Πέραν του ιδίου, τσιάττιζε και η μάνα του γεγονός που αποδεικνύεται στην ιστορία μας.

Αν και δεν γνωρίζω πότε ακριβώς έγινε, η ιστορία διαδραματίστηκε στα χωράφια της οικογένειας, τον καιρό που έβγαζαν πατάτες. Όπως λένε τα εγγόνια της Μουλαρούς, την τότε εποχή ο “Πρόσφυγας” ήταν “μίσιημου αγκρισμένος” με την μάνα του και της είπε:

Να σε ρωτήσω άμανα

Το ίσιον να μου πείτε

Εφόσον έν με θέλετε

Ίντα με προσκαλείτε”

Και απάντησεν η Μουλαρού

“Τζι’ αν έρκεσουν στο σπίτι μου

Έντζαι ‘ήσεν να σε θκιώξω

Μ’ αφού αγκρίστεις μόνος σου

Ρεπάνιν εις τον κώλο σου τζαι το μισό ‘ναν πόξω

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: