Search

Της Iστορίας το περιθώριο

Μικρές ιστορίες που έμειναν θαμμένες..

Η γιαγιά

Η γιαγιά μου ήταν πάντα πρόθυμη, χαμογελαστή

Δεν την άκουσα πότε μου να παραπονιέται

Λες και όλα πηγαίναν πρίμα με την ζωή της

Θυμάμαι ξύπναγε απ’ το πρωί, να φέρει ξύλα

Γιαγιά, δεν πονάς την μέση σου;

Πόσο ακόμα νομίζεις θ’ αντέξεις;

Όσο πάω καρδιά μου..

Χαλάλι σας…

Αλήθεια, ποτέ της δεν παραπονέθηκε..

Φωτογραφία: Κώστας Μπαλάφας (1920 – 2011)

Ήπειρος

Σιόφτανος

Ρε μα εν τέλεια σιόφτανος τούτος…

*σιόφτανος – σιος (νοσιός – σκιά) + φτανός – λεπτή σκιά – μεταφορικά ο ελαφρόμυαλος

Ο Πραματευτής – Κυπριακό ποίημα

pragma-580x358.jpg

Σήμερα θα αναφερθούμε σε ένα πολύ ωραίο κυπριακό ποίημα-τραγούδι που καταγράφηκε από κύπριους λαογράφους πριν πάρα πολλά χρόνια. Η ονομασία του είναι ο “Πραματευτής” αλλά μπορεί και να το συναντήσεις με τον τίτλο το “Τραούιν του θέρους”, γιατί τραγουδιόταν στα χωράφια, την εποχή που θέριζαν.

Προτού παραθέσω το ποίημα-τραγούδι, να σας αναφέρω πως ο “Πραματευτής” χρησιμοποιήθηκε, με μικρές αλλαγές και από τον Ιωάννη Γρυπάρη στην ποιητική συλλογή του “Σκαραβαίοι και Τερρακότες” (1919).

 

Τζινούρκος νιος πραματευτής έρκεται ’πού την Πόλην˙
τραβά μουλάρκα δώδεκα τζαι με τες πραματειές του
τραβά τζαι εις την μέσην του ολόχρυσον ζωνάριν.
Μια λυερή εσσιάστην* τον από το παναθύριν˙
–Τζινούρκε νιε πραματευτή, πουλείς μου το ζωνάριν;
Αν το διάς με τα φλουρκά, εγιώ να το γοράσω,
αν το διάς με τα καρσά,* εγιώ να το ζυάσω.
–Δεν το διώ με τα φλουρκά, εσού να το γοράσεις,
δεν το διώ με τα καρσά, εσού να το ζυάσεις·
έναν φιλίν μού κούστισεν τζι αν εύρω δκυο, διώ το.
–Τζαι τράβα τα μουλάρκα σου κάτω στην ’ρκάν* την βρύσην,
έσει μηλιάν, γλυκομηλιάν, με δώδεκα κλωνάρκα,
τζαι δήσε τζαι τ’ αππάριν σου εις της μηλιάς την ρίζαν,
τζαι δήσε τα μουλάρκα σου κάθε κλωνάριν έναν.
Παίρνω τζι εγιώ την κούζαν μου για να ’ρτω να γεμώσω
τζαι τζει διώ σου το φιλίν, διάς μου το ζωνάριν.
Τράβηξεν τα μουλάρκα του τζαι πάει εις την βρύσην,
βρίσκει μηλιάν, γλυκομηλιάν, με δώδεκα κλωνάρκα,
τζι έδησεν τα μουλάρκα του πάσα κλωνάριν έναν,*
τζι έδησεν τζαι τ’ αππάριν του εις της μηλιάς την ρίζαν.

Πκιάννει να χύσει το νερόν τζι η μάνα δεν αφήννει.
Η κόρη επεράρκησεν* τζι ο νιος εποτζοιμήθην.
Όφις τον όφιν έτρεσεν, όφις το φίδιν τρέσει,
ήταν το στόμαν τ’ αννοιχτόν, τζι όφις επήεν μέσα,
τζαι νά σου τζαι την λυερήν στην βρύσην κατεβαίνει.
Ακόμα νιος ανάσερνεν,* ακόμα νιος ελάλεν˙
–Τζαι πάρ’ τζαι τα μουλάρκα μου, τζαι με τες πραματειές μου,
τζαι πάρ’ τζαι το ζωνάριν μου, τζι ούλες τες ομορφκιές μου,
τζαι πούλησ’ τα μουλάρκα μου κάμε τα κόλλυφά μου
τζαι τρώε τζαι μακάριζε τζαι λάλε τ’ όνομάν μου.
Ετζείνος όπου το ’βκαλεν, σαν ποιητής λοάται,
τζείνου πρέπει συχχώρηση τζι εμέναν τ’ ως πολλά ’τε.

Σημειώσεις
* σσιάζο(υ)μαι: βλέπω από μακριά,
διακρίνω τη σκιά
* καρσά, τα: χρήματα
* (ω)’ρκά: ωραία
* αππάριν, το: μικρό άλογο

* περαρκώ: αργώ περισσότερο απ’ όσο πρέπει,
καθυστερώ
* ανασέρνω: αναπνέω βαριά, αγκομαχώ

 

 

 

Ὁ πραματευτής (Ιωάννης Γρυπάρης)

Ἦρθε ἀπ᾿ τὴ Πόλη νιὸς πραματευτὴς

μὲ διαλεχτὴ πραμάτεια,

μ᾿ ἀσημικὰ καὶ χρυσικὰ

καὶ μὲ γλυκὰ τὰ μαῦρα μάτια.

 

Κι οἱ νιὲς ποθοπλαντάζουν τοῦ χωριοῦ

στὶς πόρτες καὶ στὰ παρεθύρια,

κι οἱ παντρεμμένες ξενυχτᾶν

γιὰ τὰ σμιχτὰ γραφτά του φρύδια.

 

Τρίζωστη ζώνη ὁλόχρυση φορεῖ

σὲ δαχτυλίδι-μέση, καὶ πιὰ ἡ ὡραία χήρα δὲ βαστᾷ:

– «Πραματευτή, πολὺ μ᾿ ἀρέσει

ἡ ζώνη ποὺ φορεῖς κι ὅ,τι νὰ πεῖς

σοῦ τάζω κι ἄλλα τόσα…»

– «Δὲ τὴν πουλῶ μ᾿ οὐδὲ φλουριὰ

μ᾿ οὐδ᾿ ὅσα κι ἄλλα τόσα γρόσα.

Ἔτσι ὡραία, -ὡραία πῶς νὰ σὲ πῶ,

ρόδο ἢ κρίνο;- ἕνα μοῦ κόστισε φιλὶ

κι ὅπου βρῶ δύο τὴ δίνω…»

– «Σύρε ταχιὰ στὴν Ὥρια τὴ σπηλιά,

πραματευτὴ μὲ τὰ ὡραῖα μάτια,

καὶ ῾κεῖ σοῦ φέρνω τὴ τιμὴ

καὶ παίρνω τὴ πραμάτεια».

 

Τραβᾶ ταχιὰ στὴν Ὥρια τὴ σπηλιὰ

καὶ στοῦ μεσημεριοῦ τὴ ντάλα

φτάνει στὴν Ὥρια τὴ σπηλιὰ

σὲ μούλα χρυσοκάπουλη καβάλλα.

Δένει τὴ μούλα στὴ ξυνομηλιὰ

ποὺ σκιώνει μπρὸς στὸ σπήλιο,

στὰ μάτια του ποὺ τὸν πλανᾶν

βάζει συχνὰ τὸ χέρι ἀντήλιο

καὶ τρώει καὶ τρώει τὴ στράτα τοῦ χωριοῦ, δὲ φαίνεται κι οὐδὲ γρικιέται

καὶ μπαίνει μέσα στὴ σπηλιὰ

κι ἀποκοιμιέται…

 

Μέσα στὴ στοιχειωμένη τὴ σπηλιὰ

ποὺ ἀποσταμένος γέρνει,

ὕπνος τὶς φέρνει, ὕπνος τὶς παίρνει:

Νεράιδες περδικόστηθες στητὲς

καὶ μαρμαροτραχῆλες,

ἀνίσκιωτα κορμιὰ ἀδειανά,

διανέματα κι ἀνατριχίλες,

στὶς κομπωτὲς πλεξοῦδες των φοροῦν

νεραϊδογνέματα καὶ πολυτρίχια

κι ἔχουνε κρίνους δάχτυλα

ῥοδόφυλλα γιὰ νύχια

καὶ χρυσομέταξα μαλλιὰ

κι ἐλιόμαυρες λαμπῆθρες

-τέτοιες μὲ μέλι σύγκαιρο μεστὲς

οἱ Ὑβλαῖες κερῆθρες.

Καὶ μία, ἡ Ἐξωτέρα, ἡ Παγανή,

παγάνα τοῦ θανάτου,

χτυπᾷ τὸν νιὸ πραματευτὴ

καὶ παίρνει τὰ συλλοϊκά του.

 

Τώρα στὴ χώρα ὁ νιὸς πραματευτὴς

κλαίει καὶ λέει πάλι κεῖνο:

– «Ἕνα μοῦ κόστισε φιλὶ

κι ὅπου βρῶ δύο τὴ δίνω,

τὴ ζώνη πὄπλεξε ἡ καλὴ -ὢ ἕνα φιλί,

ἡ ἀρρεβωνιαστικιά μου-

μὲ πλάνεσε μιὰ ξωτικιὰ στὴ ξενητειὰ

καὶ πῆρε τὰ συλλοϊκά μου!»

 

21 γαλατaggel-1pragma-580x358balafas2γυρολογοςtherismoskaragounides_2Ο ΤΡΥΓΟΣ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ166056_536976433027557_1131328855_nkentrisma-theros

 

 

Zorita: Η διάσημη χορεύτρια των burlesque

ec5188c861138bb77e5d943c6502ae26.jpg

Σήμερα θα γυρίσουμε το ρολόι του χρόνου πίσω για να γνωρίσουμε την Zorita, μια καλλιτέχνιδα που άφησε το στίγμα της ανεξίτηλα χαραγμένο στις χορευτικές σκηνές των burlesque.

Τα burlesque ήταν η αμερικάνικη εκδοχή των γαλλικών καμπαρέ όπου υπήρχαν διάφορα χορευτικά shows που συνδύαζαν την μουσική με το δράμα, την κωμωδία, την ηθοποιία κ.ά.. Σχεδόν πάντα, τα χορευτικά απαρτίζονταν από κορίτσια.

Αυτές οι σκηνές δεν ήταν για όλα τα κορίτσια. Δεν έφτανε το ταλέντο στον χορό ή το τραγούδι από μόνο του. Έπρεπε να συνδυάζεις πολλά πράγματα μαζί για να έχεις μια πρωταγωνιστική θέση στα burlesque, κάτι που είχε με το παραπάνω η Zorita.

Η Αμερικανή Kathryn Boyd (1915), όπως ήταν το πραγματικό της όνομα, αν και ήταν υιοθετημένη από οικογένεια βαθιά θρησκευόμενων ανθρώπων, αυτό δεν την εμπόδισε καθόλου από το ακολουθήσει τα όνειρα της, που ήταν ο χορός. Σε ηλικία 15 ετών ξεκίνησε να χορεύει σε διάφορα μπαρ και φεστιβάλ, συνήθως σαν στριπτιζού, πριν την ανακαλύψουν οι ατζέντηδες μέσω καλλιστείων ομορφιάς και την προωθήσουν σαν καλλιτέχνιδα στα burlesque.

Η Zorita έγινε πολύ διάσημη στα burlesque λόγω των χορευτικών της ικανοτήτων αλλά και της τρομερής ηθοποιίας που είχε στην σκηνή. Ήταν η πρώτη χορεύτρια που εισήγαγε τον αισθησιακό χορό με τα φίδια, σε ένα show που ονομαζόταν “The Consummation of the Wedding of the Snake”. Επίσης ήταν πολύ διάσημη για το χορευτικό της show  “Half and Half” όπου από την μια μεριά του σώματος της ήταν ντυμένη άντρας και από την άλλη γυναίκα, παίζοντας στην ίδια σκηνή και τους 2 ρόλους.

Η σχέση της με τα φίδια ήταν πολύ ιδιαίτερη αφού συνήθιζε να τα βγάζει βόλτα στον δρόμο, όπως έκαναν οι άλλοι με τα σκυλιά τους. Το 1941, λόγω αυτής της συνήθειας, θα συλληφθεί από την αστυνομία, μετά από καταγγελία διαφόρων φιλοζωικών οργανώσεων, με την αιτιολογία πως ασκούσε βία στους διάσημους βόες Elmer και Oscar (σκηνικά ονόματα των φιδιών).

Στα μέσα της δεκαετίας του 50’ θα παραιτηθεί από τις σκηνές των burlesque και θα διευθύνει τα δικά της, πλέον, burlesque με ιδιαίτερη επιτυχία. Την δεκαετία του 70’ θα πωλήσει τα πάντα και θα αφοσιωθεί στην αναπαραγωγή περσικών γατιών!!!

Όσον αφορά την προσωπική της ζωής, παραμένει μέχρι σήμερα μυστήριο. Πολλοί πιστεύουν πως ήταν λεσβία και δεν είχε ποτέ της άντρα ενώ άλλοι πιστεύουν πως παντρεύτηκε τουλάχιστον 3 φορές και έχει και ένα παιδί. Άφησε την τελευταία της πνοή στις 12 Νοεμβρίου του 2001 σε ηλικία 86 χρονών.

zoritasnakesZorita, a burlesque dancer from the 1930s, and her famous -half and half- routinezorita-walking-her-snake-1zorita-walking-her-snake-2Zorita-2e7de37d4d7d848b4714897654ad76079dfd528be8a1a9b7800d27c328208b337c33d3f24476bebcb585c598568f612d9--vintage-burlesque-lingerie-vintagezorita23a465026bead58d4053745975247471

Ππεκρής

Έγλεπε με το ποτό. Όι να γενείς τζαι εσού ππεκρής, σαν τον θκειό σου…

Bekri – τούρκικη λέξη – μεθύστακας

Παπουτσόσυκο!!!

fragkosyko-1728x800_c.jpg

Το σημερινό μας κείμενο θα είναι για το παπουτσόσυκο, ένα φρούτο που μου αρέσει ιδιαίτερα και περιμένω πως και πως το καλοκαίρι για να το φάω!.

Το παπουτσόσυκο, αν και ευδοκιμεί ιδιαίτερα στις περιοχές μας (μεσογειακό κλίμα), μας έρχεται από πολύ μακριά. Συγκεκριμένα από το Μεξικό. Είναι το εθνικό φρούτο της χώρας τους και απεικονίζεται στην σημαία τους. Ο λόγος που βρίσκεται στην σημαία τους το φρούτο, έχει να κάνει με την μυθολογία τους. Σύμφωνα μ’ αυτήν, οι Θεοί διέταξαν τους Αζτέκους, να χτίσουν την πόλη τους εκεί που θα δουν ένα αετό, να σκοτώνει ένα φίδι, που θα βρίσκεται σε μια παπουτσοσυκιά! Εκτός του Μεξικού, το εθνόσημο της Μάλτας από το 1975 μέχρι το 1988 είχε μια παπουτσοσυκιά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ονομασία του φρούτου που διαφέρει πολύ από περιοχή σε περιοχή. Εμείς στην Κύπρο το ονομάζουμε παπουτσόσυκο λόγω των πλατιών του φύλλων που μοιάζουν σαν σόλες παπουτσιών. Στην Ελλάδα, όπως αναφέρει ο κ. Σαραντάκος, συνηθίζεται να λέγεται φραγκόσυκο εννοώντας πως είναι ένα ξενόφερτο σύκο. Πέραν όμως αυτής της ονομασίας, στην Κέρκυρα τα λένε παυλόσυκα, στις Κυκλάδες φαραόσυκα, αλλού αραπόσυκα ενώ στην Κεφαλονιά τα λένε μπαρμπαρόσυκα. Φεύγοντας από τα σύνορα της Κύπρου και της Ελλάδας, οι Γάλλοι το λένε figue de Barbarie (σύκο από την Μπαρμπαριά*), οι Ιταλοί  fico d’India (σύκο από την Ινδία) ενώ οι Αλβανοί το λένε fik deti (σύκο της θάλασσας). Πάντως κανείς δεν αναφέρετε στο Μεξικό.

Μένοντας εκτός συνόρων, να αναφέρω πως στο εξωτερικό, ειδικότερα στην λατινική Αμερική, δεν τρώνε μόνο το καρπό της παπουτσοσυκιάς όπως εμείς αλλά τρώνε και τα φύλλα. Αφού καθαρίσουν τα αγκάθια, τα φύλλα τα κάνουν στα κάρβουνα ή τα κόβουνε μικρά-μικρά και τα σερβίρουν σε σαλάτες.

Οι παπουτσοσυκιές, χρησιμεύουν και σαν φράχτες. Τις φυτεύουν γύρω από δασώδεις περιοχές ή άλλες τοποθεσίες, με σκοπό να αποτρέψουν την φωτιά να επεκταθεί σε περίπτωση πυρκαγιάς. Ο σαρκώδης κορμός της περιέχει μεγάλη ποσότητα νερού, έτσι καίγεται δύσκολα. Στην Αμερική, τις χρησιμοποιούν και σαν περίφραξη για τα βοοειδή τους. Τα ζώα αποφεύγουν τα αιχμηρά αγκάθια του κάκτου έτσι περιπλανώνται μονάχα εντός ορίων των παπουτσοσυκιών!

Για επίλογο να πω πως από το παπουτσόσυκο γίνονται γλυκά, χυμοί αλλά και αλκοολούχα ποτά!

* Περιοχή που καλύπτει το σημερινό Μαρόκο, Αλγερία, Τυνησία και Λιβύη

Flag_of_Mexico.svgCoat_of_Arms_of_Malta_1975-19882012070201999_120425516PICT6995p1b2gv3kqddsk1tuh1ko0b781qnm6_1400x800glyko fragkoen-maniNopalesGrillingpaddle-salsaChorizo and Rice with Nopalitos Salad2

Πορτοκαλιά του Καραβά που κάμνεις…

«Πορτοκάλια-Λακωνίας»-2

Το παραδοσιακό τραγούδι “πορτοκαλιά του Καραβά”, που λίγο–πολύ όλοι μας το γνωρίζουμε, κρύβει μια όμορφη ιστορία που μας ταξιδεύει πολλά χρόνια πίσω. Προσωπικά την βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα.

Το τραγούδι δεν είναι ακριβώς κυπριακό παραδοσιακό αφού έχουμε δανειστεί την μουσική από το ελληνικό παραδοσιακό τραγούδι “Στον ποταμό τα ρούχα μου”, που προέρχεται από τον Καραβά Κυθήρων.

Πριν μπερδέψω τον αναγνώστη θα πρέπει να αναφέρω πως υπάρχουν 2 κοινότητες με το όνομα Καραβάς, ο Καραβάς της Κερύνειας στην Κύπρο και ο Καραβάς των Κυθήρων στην Ελλάδα.

Αυτές οι 2 κοινότητες έχουν αρκετά κοινά αφού σύμφωνα με την παράδοση, μετά τις σφαγές του 1821 στην Κύπρο, μια οικογένεια με το όνομα Φραγκούδης, έφυγε από τον Καραβά της Κερύνειας και πήγε στα Κύθηρα όπου πρωτοστάτησε για την ίδρυση της κοινότητας του Καραβά Κυθήρων.

Πέραν της πιο πάνω παράδοσης που δεν διασταυρώνεται επαρκώς, στα Κύθηρα υπάρχει ένα ορεινό χωριό που λέγεται Κυπριωτιάνικα κάτι που πιθανόν να αποδεικνύει πως το νησί είχε σχέση με την Κύπρο. Όσον αφορά την πορτοκαλιά για την οποία μιλάει το τραγούδι, βρίσκεται στα Κύθηρα και σύμφωνα με τα “Τα χρονικά της Λαπήθου” οι κάτοικοι περηφανεύονταν γι’ αυτήν λόγω του όγκου πορτοκαλιών που παρήγαγε.

Συνοψίζοντας να αναφέρω πως το 1997 οι 2 κοινότητες αδελφοποιήθηκαν.

karavaskythira-castle

28-2

83

01

38

Τουτούκκη

Μεν της το πεις γιόκκα μου τζαι να το κάμει τουτούκκη..

– düdük – τούρκικη λέξη που σημαίνει αυλός, φλογέρα, σφυρίζω

Ο ρόλος της Anglo – Egyptian Land Allotment Company στην Κύπρο

Wall_of_New_Resevoir,_Acheritou_(1900)_-_TIMEA.jpg

Στο σημερινό μας κείμενο θα αναφερθούμε στην Anglo – Egyptian Land Allotment Company (Αγγλο-αιγυπτιακή εταιρεία κατανομή γης) και στον ρόλο που διαδραμάτισε στον τόπο μας πριν 100 χρόνια. Είναι σχετικά μια άγνωστη ιστορία και θα ήταν ωραίο να την αναφέρουμε στο ιστολόγιο μας.

Η Anglo-Egyptian Land Allotment Company ιδρύθηκε στην Αίγυπτο στις 29 Οκτωβρίου του 1905 με πρωτοβουλία του Sir William Willcocks (1852 – 1932). Ως μετοχικό κεφάλαιο είχαν εκδώσει 50.000 μετοχές αξίας 200.000 αιγυπτιακών λιρών και πωλήθηκαν κυρίως σε Άγγλους επενδυτές.

Η εταιρεία ασχολείτο με την ανάπτυξη διαφορών περιοχών στην Αίγυπτο, έχοντας ιδιαίτερες επιτυχίες στην τομέα της γεωργίας και της άρδευσης. Η Βρετανική αποικιοκρατική κυβέρνηση, βλέποντας τις επιτυχίες τους θα τους προσκαλέσει στην Κύπρο προκειμένου να βοηθήσουν στην ανάπτυξη της γεωργίας εισάγοντας καινούργιες μεθόδους καλλιέργειας, μιας και το νησί υστερούσε κατά πολύ.

Πρωτεργάτης της εταιρείας ήταν βεβαίως ο Sir William Willcocks, ο οποίος ήταν μηχανικός με ειδίκευση στα έργα άρδευσης. Έμεινε στην ιστορία για το φράγμα του Aswan στη Αίγυπτο το 1902 αλλά και για το ότι κατάφερε να φέρει νερό στην αρχαία περιοχή Chaldea από την Νότια Μεσοποταμία.

Πέραν της εμπλοκής της εταιρείας στην γεωργία, η Anglo-Egyptian Land Allotment Company προσπάθησε να ιδρύσει αγροτική τράπεζα το 1906. Ο Sir William Willcocks ήρθε σε συμφωνία με την τότε κυβέρνηση προκειμένου να έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να ιδρύσει τέτοιου είδους τράπεζα για τα επόμενα 50 χρόνια. Όπως γράφει στο βιβλίο της η Kate Phylaktis, “The Banking System of Cyprus: Past, Present and Future” η εταιρεία θα επένδυε 100.000 λίρες αγγλικές, δίνοντας μικρά δάνεια στους αγρότες. Αν και η τράπεζα έγινε, 2 χρόνια αργότερα θα κλείσει και θα αποσυρθεί από την Κύπρο.

asdasdasddCaptureCapture1dfasdfsadfasfasfsdfeature-evie-main-pic-Under-Ottoman-rule-the-Turkish-Cypriots-were-largely-dependent-on-vakif-or-religious-foundation-systemPortrait_of_William_Willcockssadasdasdsafsdfsdf13

 

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: