Search

Της Iστορίας το περιθώριο

Μικρές ιστορίες που έμειναν θαμμένες..

Τσιαττιστό του Δημήτρη Ηλιάκκου

prochie_cc_f_brill_bus_1.jpg

Για τον Δημήτρη (Μήτρος) Ηλιάκκο είχαμε αναφερθεί ξανά στο παρελθόν, παρουσιάζοντας αρκετά ποιήματα του. Σήμερα θα παρουσιάσουμε ένα μικρό τσιαττιστό, κωμικό μάλιστα, που το είχε πει τον καιρό που δούλευε σαν οδηγός λεωφορείου.

Σαν οδηγός, είχε πάντα το πρόβλημα ότι αυτοί που κάθονταν στις μπροστινές θέσεις, δηλαδή ακριβώς πίσω του, μιλούσαν συνεχώς και γενικά έκαναν φασαρία, με αποτέλεσμα να κουράζεται και να πονοκεφαλιάζει.

Μια φορά, στις μπροστινές θέσεις, κάθισαν κάποιοι βωβοί, που βεβαίως δεν μπορούσαν να μιλήσουν. Το ταξίδι ήταν πολύ ευχάριστο και ξεκούραστο για τον Μήτρο έτσι είχε πει το εξής τσιατισττό:

“Η άλλη που ‘να πάρω εννά βωβή

Έννε τζαι τζίνη πλάσμα;

Με το στεφάνη νόμιμα

Να μεν ακούει πόνημα με φάουσα με σπάμαν!”

Advertisements

Πρώτα ντυνούνταν

ab8cfb632b83f79f7b411b7892bb628d--s-fashion-women-s-fashion.jpg

Πρώτα ντυνούνταν όμορφα
Τζαι πλούσιες τζαι δούλες
Τωρά ένα πράμα χώνουντο
Τζαι τζείνον όι ούλλες!

* Χρίστος Σκάρος

Ποτέ μου

87b582732b8600814894c33c3432fb3d.jpg

Ποτέ μου δεν παραπονέθηκα
Για τίποτα
Ούτε γιατί δεν είχα παπούτσια
Ούτε γιατί γυάλιζα τα παπούτσια των άλλων
Το μόνο που μου έλειπε, ήταν εκείνο που με γέμιζε
Η αγάπη,
Αυτή που έδινα,
Αυτή που μου έδιναν
Τα υπόλοιπα τα ονόμαζα ζωή
Έτσι δεν είναι η ζωή;

*Φωτογραφία: David Seymour – 1948

Tαμπούτσιην να φκάλεις

793016_86e9802ab6844a1fb1e855256812ddd8-mv2.jpg

Η ταμπουτσιηά είναι ένα είδος κόσκινου που χρησιμοποιείτο σαν οικιακό εργαλείο από τους αγρότες σε παλαιότερες εποχές. Όπως όλα τα είδη κοσκίνων, είχε κυκλικό σχήμα, περίπου 40 με 60 εκατοστά διάμετρο, αλλά δεν είχε τρύπες στην βάση της σαν τα άλλα κόσκινα αφού δεν χρησιμοποιόταν για κοσκίνισμα αλλά για μεταφορά σιτηρών και άλλων ειδών. Η μια μεριά του τελάρου ήταν καλυμμένη με τεντωμένο δέρμα ζώου, συνήθως τραούλλου ή από λεπτή λαμαρίνα.

Η ταμπουτσιηά, χρησιμοποιείτο και ως μουσικό όργανο, σαν είδος ταμπούρλου και συνόδευε το βιολί. Ο άνθρωπος που έπαιζε το όργανο λεγόταν ταμπουτσιηάρης. Συνήθως έπαιζε καθιστός, έχοντας την ταμπουτσιηά στο ένα του πόδι, με την δερμάτινη βάση προς τα έξω. Οι ταμπουτσιηές που χρησιμοποιούνταν σαν μουσικά όργανα και όχι σαν οικιακά σκεύη, ήταν διακοσμημένες με διάφορα χρωματιστά γεωγραφικά σχήματα. Πολλές φορές το δέρμα του τελάρου χαλάρωνε από την υγρασία έτσι το ζέσταιναν στην φωτιά ώστε να τεντωθεί ξανά.

Η λέξη ταμπούτσιη μας έρχεται από την ιταλική λέξη tambuccio, σύμφωνα με τον Γιαγκουλλή, ενώ κατά τον Καραποσότογλου από την αραβική λέξη darabukka, που είναι είδος ταμπούρλου. Σύμφωνα με τα λεξικά, η λέξη ταμπούτσιη είναι και μέτρο ακαθόριστής έκτασης γης “έμεινεν μας έναν ταμπούτσιν χωράφιν αφύτευτον”.

Πέραν των πιο πάνω, η φράση “παίζει μου την  ταμπουτσιάν” σημαίνει με κοροϊδεύει ενώ η φράση “ταμπούτσιην να φκάλεις” χρησιμοποιείται σαν κατάρα αφού όταν πεθάνει ένα ζώο ή ένας άνθρωπος το σώμα του πρήζεται και τεντώνεται όπως το δέρμα στην ταμπουτσιά. Κλείνοντας να αναφέρω και την φράση “έκαμες την ταμπούτσιη”, εννοώντας κάποιον που έφαγε πάρα πολύ φαΐ ή κάποιον πολύ τυχερό.

* Να ευχαριστήσω τον κ. Aceras Anthropophorum για τις σημαντικές πληροφορίες που μου έδωσε.

darabuka-egypt-drum-like-instrument-derbouka-ERFF7GsdasdasdCapture

 

 

 

Άσμα του πνιγμένου: Μια διαφορετική εκδοχή του “τέσσερα τζαι τέσσερα”.

Capture.PNG

Το άσμα του πνιγμένου, όπως αναφέρεται στο δεύτερο τόμο του βιβλίου του Αθανάσιου Σακελλάριου, “Τα Κυπριακά” (1891), έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι παρουσιάζει μια άλλη εκδοχή του γνωστού δημοτικού τραγουδιού “Τέσσερα τζαι τέσσερα”.

Η ιστορία παραμένει η ίδια και στα 2 άσματα, αν εξαιρέσεις διαφορές μικρές αλλαγές που υπάρχουν, όπως στην μια ο μικρός αδερφός θέλει να πει ψέματα στην μάνα του για τον θάνατο του “Πέτες της πως αρμάστην κή επαντρεύτηκα” σε αντίθεση με το άλλο που λέει την αλήθεια στην μάνα του “Να πείτε της μανούλας μου στα μαύρα να ντυθεί”.

Από πληροφορίες που βρήκα στο διαδίκτυο, το άσμα, στην πιο πρόσφατη του μορφή, μελοποιήθηκε, περίπου, το 1980 από τον Κύπριο συνθέτη Μιχάλη Χριστοδουλίδη.

Παρακάτω παρουσιάσω και τις 2 μορφές του άσματος

Άσμα του πνιγμένου

Τέσσερες και τέσσερες πολεμούν οχτώ

Κή έναν το μανιέρην πολεμούν εννεά

Πόλεμον εν ηύρασιν κή εστραφήκασι

Στράταν έν που πιάσασιν για τον πόλεμον

Και μές ‘ς το μεσοστράτιν επεινάσασιν

Εκάτσασιν να φάσιν κή εδιψάσασιν

Κή ηύρα έναν λάκκον των εφτακοσιών

Άλυσσον εκρατούσαν των εννεακοσιών

Παίζουσιν τον μανιέρην ‘ς τον μικρότερον

Καταιβάστε μ’ αέρφια και να καταιβώ

Καταιβάζουν τον τα’ αέρφια κή εκαταίβηκεν

Ταυράτε με, αέρφια κή έφτασαν νερόν,

Κόκκινον εν και μαύρον και φαρμακερόν

Ταυρούμεν σε αέρφιν μα εν βκαίννεις πεόν

Ωστέ με του μαύρου μου που ‘νε δυνατός

Διούν τον του μαύρου του κή εκόπην άλυσσος

Χέτε γειάν αέρφι ‘άμετα ‘ς το καλόν

Μεν πήτε της μάνας μου πως επνιήκα,

Πέτες της πως αρμάστην κή επαντρεύτηκα

Κή επήρα μίαν γεναίκαν και ήταν μάισσα

Μαεύκει τά λουλούδια και τον ουρανόν

Μαεύκει με κή εμένα και έν έρκουμαι πεόν.

Τέσσερα τζιαι τέσσερα

Τέσσερα τζιαι τέσσερα γίνουνται οκτώ

τεσσέρα παλικάρκα πάσιν στον πόλεμον.

Στο δρόμον που πααίνασιν μα επεινάσασιν

τζι’ εκάτσασιν να φάσιν τζιαι εδιψάσασιν.

Γυρεύκουν νά ’βρουν βρύσην απάνω στο βουνόν

τζ’ ήβρασιν έναν λάκκον των εκατόν ορκών.

Eρίψαν το λαχνίν τους πκοιός έν’ να κατεβεί

τζι’ έπεσε ο κλήρος παστό μιτσήν παιδίν.

Δέστε με αδέρφκια μου τζι’ εγιώ να κατεβώ,

μες στο ερημολάτσιν να φκάλω το νερόν.

Tζιαι τότες τα αδέρφκια του τον σφικτοδέσασιν,

μες στο ερημολάτσιν τον κατεβάσασιν.

Eφκάρτε με αδέρφκια μου γιατ’ ήβρα το νερόν

έν’ κότσινον τζιαι μαύρον μα τζιαι φαρματζιερόν.

Ώσπου να τον τραβήσουσιν τζιαι να τον φκάλουσιν

οι όφεις τζιαι τα φίδκια τον μισοφάασιν.

Να πείτε της μανούλας μου στα μαύρα να ντυθεί

γιατί τον γιον της τον μιτσήν εν θα τον ξαναδεί.

Anis Fuleihan: Μια άγνωστη προσωπικότητα της μουσικής κοινότητας της Κύπρου

 

0000188_fuleihan-anis.jpeg

Για τον Anis Fuleihan είχαμε γράψει παλιότερα στο ιστολόγιο μας, πριν περίπου 2 χρόνια, αλλά μιας και βρήκα περισσότερες πληροφορίες θα το αναδημοσιεύουμε, κάτι που κάναμε με αρκετά κείμενα μέχρι σήμερα.

Ο Anis Fuleihan γεννήθηκε στις 2 Απρίλιου του 1900, στην Κερύνεια, από Λιβανέζους γονείς. Από μικρός αγάπησε ιδιαίτερα την μουσική, έτσι σε ηλικία 15 ετών, αποφάσισε να παρατήσει το αγγλικό σχολείο στην Κερύνεια και να μεταναστεύσει στην Αμερική. Συγκεκριμένα στην Νέα Υόρκη.

Στην Αμερική έλαβε μαθήματα πιάνου από τον Alberto Jonas ενώ παράλληλα άρχισε να συνθέτει μουσική από μόνος του. Σε ηλικία 19 ετών έκανε το ντεμπούτο του, με το “Oriental Fantasies”, στο Aeolian Hall, όπου απέσπασε εξαιρετικές κριτικές.

Μετά το πετυχημένο ντεμπούτο ο Anis Fuleihan περιόδευσε στην Αμερική, αλλά και σε κάποιες χώρες της Μέσης Ανατολής, μέχρι το 1925, πριν μετακομίσει για 3 χρόνια στην Αίγυπτο. Το 1925 απέκτησε την αμερικανική υπηκοότητα.

Όταν επέστρεψε πίσω στην Αμερική, ξεκίνησε να συνθέτει διάφορα μουσικά έργα για παραστάσεις μπαλέτων ενώ παράλληλα δούλεψε και ως ραδιοφωνικός παραγωγός. Το 1932 ξεκίνησε να συνεργάζεται με την αμερικανική εκδοτική εταιρεία G. Schirmer, Inc., που δημοσίευε παρτιτούρες κλασσικής μουσικής.

Χρόνια αργότερα, το 1945, του δίδεται η ευκαιρία να διδάξει στο πανεπιστήμιο της Indiana, κάτι που έκανε και την δεκαετία του 50’, όπου δίδαξε για κάποια χρόνια στο κρατικό ωδείο του Λιβάνου.

Ο Anis Fuleihan, κατά την διάρκεια της καριέρας του, είχε την τύχη να συνεργαστεί με καλλιτέχνες μεγάλου βεληνεκούς όπως τον Sir Eugene Aynsley Goossens και τον Leopold Anthony Stokowski. Μεγαλύτερη στιγμή της καριέρας του, ήταν το 1945, όταν έγραψε το κονσέρτο για το μουσικό όργανο θέρεμιν που έκανε πρεμιέρα με την φιλαρμονική της Νέας Υόρκης. Το εν λόγω μουσικό έργο ήρθε και στην Κύπρο τον Ιανουάριο του 2016 υπό τον Ολλανδό σολίστ Thοrwald Jørgensen.

Ο κύπριος καλλιτέχνης συνέχισε να γράφει και να μελοποιεί μουσικά έργα μέχρι το 1970 όπου και άφησε την τελευταία του πνοή στις 11 του Οκτώβρη στο Palo Alto της California.

* Το κείμενο είναι αφιερωμένο στην κουμέρα μου Maryanne που κατάγεται από τον Λίβανο.

Μουσικά έργα του Anis Fuleihan

Opera:

Vasco (1960)

Orchestral:

Mediterranean Suite (1930; Cincinnati, March 1935)

Preface to a Child’s Story Book (1932)

2 symphonies: No. 1 (New York, December 1936) and No. 2 (New York, February 1967)

3 piano concertos: No. 1 (Saratoga Springs, New York, September 1937), No. 2 (1938), and No. 3 (1963)

Fantasy for Viola and Orchestra (1938)

3 violin concertos (1930, 1965, 1967)

Fiesta (Indianapolis, December 1939)

Sympbonie concertante for String Quartet and Orchestra (New York, April 1940)

Concerto for 2 Pianos and Orchestra (Hempstead, New York, January 1941)

Epitbalamium for Piano and Strings (Philadelphia, February 1941)

Concerto for Theremin and Orchestra (New York, February 1945)

Invocation to Isis (Indianapolis, February 1941)

Concerto for Violin, Piano, and Orchestra (1943)

Ondes Martenot Concerto (1944)

3 Cyprus Serenades (Philadelphia, December 1946)

Rhapsody for Cello and Strings (Saratoga Springs, September 1946)

The Pyramids of Giza, symphonic poem (1952)

Toccata for Piano and Orchestra (1960)

Islands, symphonic suite (1961)

Flute Concerto (1962)

Cello Concerto (1963)

Viola Concerto (1963)

Le Cor anglais s’amuse for English Horn and Strings (1969)

Chamber:

5 string quartets (1940-1967)

14 piano sonatas (1940-1968)

Overture for 5 Winds (New York, May 17, 1947)

Horn Quintet (1959)

Piano Quintet (1967)

Piano Trio (1969)

0026082_sonatina-no-1-anis-fuleihan-piano-solo2a8b47f4fa59f2c29b871554f3d566ef609cfcecleopold2

Ο κόσμος να χαλάσει

– Θα μ’ αγαπάς, ο κόσμος να χαλάσει;

– Καρδιά μου, ο κόσμος χάλασε και εγώ σ’ αγαπώ ακόμα…

Κακκής και Πίρτιρης σε πανηγύρι στο Δασάκι Άχνας

vikos-pagonis-582x400.jpg

Κακκής και Πίρτιρης σε πανηγύρι στο Δασάκι Άχνας

– Ότι σου πως ν’ τζι’ αντρέπεσαι με κακοφαίνεστε σου
Ξυλοτιμπιώτην τζ’ άδρωπον έν τζαί να δής ποττέ σου

– Να μέν κατηοράς χωρκά τζαί τρόποι σου έν μ’ αρέσαν
Τζι’ εν έσιει κτήμαν πο ν βκάλλει ζούρες τζι’ αγκάθκια μέσα
Τζι’ εν να το πω ν’ ακούσουσιν τζαί χωρκανοί τζιαί ξένοι
Αν πιάσω βάσην πάνω σου η Άγνα εν χαμένη

Λεόντιος Μαχαιρά: Εξήγησις της γλυκείας χώρας Κύπρου, η ποία λέγεται Κρόνικα

 

73.jpg

Από τα σημαντικότερα βιβλία που γράφτηκαν ποτέ, για την ιστορία της Κύπρου, είναι αναμφισβήτητα το χρονικό του Λεόντιου Μαχαιρά, με τίτλο “Εξήγησις της γλυκείας χώρας Κύπρου, η ποία λέγεται Κρόνικα” που καλύπτει την ιστορία του νησιού από την αρχή της βυζαντινής περιόδου μέχρι το 1458.

Ο συγγραφέας του κορυφαίου έργου, λόγω της θέσης του στη διοίκηση, της προσβασιμότητας του σε επίσημα έγγραφα και πηγές αλλά και σαν μάρτυρας σε πολλά γεγονότα, τα καταγράφει με μια συγκροτημένη αφήγηση η οποία έχει ως σκοπό να επισημάνει τα σοβαρά αμαρτήματα και παραπτώματα των φράγκων ηγεμόνων που ευθύνονταν για τα δεινά της Κύπρου εκείνη της εποχής.

Προτού παραθέσω ένα απόσπασμα από το προοίμιο του έργου, θα ήταν πρέπον να αναφέρω πως ο Λεόντιος Μαχαιράς, αν και καταγράφει τις ηθικές παρεκτροπές της άρχουσας τάξης εντούτοις ανήκε και αυτός σ’ αυτήν!

“Εβουλεύτηκα,* εν ονόματι του αγαθού θεού του εν τριάδι προσκυνουμένου, να εξηγηθώ περί της ακριβής* χώρας Κύπρου. Ως χρόνοι είναι γ΄ εν τω κόσμω, ο περασμένος, ο ευρισκόμενος και ο ερχόμενος, ίτσου* είναι και οι μέραι της ζωής μας, ωσγοιόν* λαλεί ο Δαβίδ˙ ότι οι μέρες μας διαβαίνουν, και μεις καταλυούμεν* τους καρπούς άγουρους και θα- νατώνομεν τους γονίους μας να πάρομεν την κληρονομιάν τους, ως μωροί· και πόσον καιρόν ν’ απαντήσομεν,* μέλλει να ποθάνομεν, και για τούτον ας απομεινίσκομεν* ώστι* να θέλει ο θεός να σηκώνει τους γονίους μας και να παίρνομεν την κληρονομίαν. ’Δέ* πώς μας παραπονά* ο φρένιμος Σολομών και λαλεί: ψέματα των ψεμάτων, όλα είναι ψέματα. Επειδήν τα πάντα διαβαίνουν και τά* γινίσκουνται ξηγού- νται,* πολλά πεθυμούν όλοι να γρικήσουν τά εδιάβησαν και τας παλαιάς ιστορίας, ότι μανθάνουσιν τα πράματα τά εδιάβη- σαν και απ’ εκείνα μανθάνουσιν και βλέπουνται˙* και ανέν* και τινάς εμποδιστεί να βλέπεται, μήπως και γλιτώσουν, θέλω ποίσειν* διά της χάριτος του παναγίου πνεύματος μικρήν ανθύμησιν,* διά να την διαβάζουσιν εκείνοι, οπού ευρίσκουνται,* οι ποίγοι* θέλουν αλεγριάζεσθαι* τας παλαιάς ιστορίες”.

* βουλεύομαι: σκέφτομαι

* ακριβός: αγαπημένος

* ίτσου: έτσι

* ωσγοιόν: όπως, καθώς

* καταλύω – καταλυώ: καταναλώνω, φθείρω, καταστρέφω

* απαντώ: κρατώ, διαρκώ

* απομεινίσκω: υπομένω, αντέχω

* ώστι: ώσπου

* ’Δέ: δες

* παραπονώ: (εδώ) πικραίνω, καταθλίβω

XAΡΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑΣΧωρίς τίτλοmousikorama_to_xroniko_tis_kyprou_leontiou_maxaira_psarantwnis_1

 

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: